Γιατί βλέπω διπλά και πότε πρέπει να ανησυχήσω;
Η στιγμή που ένας άνθρωπος αντιλαμβάνεται ότι βλέπει δύο εικόνες αντί για μία είναι συνήθως έντονα ανησυχητική.
Το αντικείμενο μπροστά του μοιάζει να «χωρίζεται» στα δύο, είτε οριζόντια είτε κάθετα.
Κάποιες φορές η μία εικόνα είναι πιο αχνή, άλλες μετατοπισμένη. Η πρώτη σκέψη είναι συχνά ο φόβος.
Η διπλωπία, ή αλλιώς διπλή όραση, δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Είναι ένα σύμπτωμα.
Μπορεί να οφείλεται σε μια απλή οφθαλμική διαταραχή, όπως ένας αδιόρθωτος αστιγματισμός. Μπορεί όμως και να σχετίζεται με διαταραχές που αφορούν τους οφθαλμοκινητικούς μύες, τα νεύρα που τους ελέγχουν ή ακόμη και το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Για τον λόγο αυτό, κάθε επεισόδιο διπλωπίας χρειάζεται αξιολόγηση.
Τι είναι η διπλωπία
Σε φυσιολογικές συνθήκες, τα δύο μάτια λειτουργούν απόλυτα συγχρονισμένα.
Κάθε μάτι καταγράφει την εικόνα από ελαφρώς διαφορετική γωνία. Ο εγκέφαλος συνδυάζει αυτές τις δύο εικόνες σε μία ενιαία, τρισδιάστατη αντίληψη.
Αυτή η διαδικασία ονομάζεται σύντηξη και αποτελεί τη βάση της στερεοσκοπικής όρασης.
Όταν για οποιονδήποτε λόγο τα μάτια δεν ευθυγραμμίζονται σωστά ή όταν η ποιότητα της εικόνας από το ένα μάτι διαταράσσεται, ο εγκέφαλος λαμβάνει δύο διαφορετικές πληροφορίες που δεν μπορεί να συγχωνεύσει. Το αποτέλεσμα είναι η αντίληψη διπλού ειδώλου.
Η διπλωπία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και να έχει παροδικό ή μόνιμο χαρακτήρα, ανάλογα με την αιτία που την προκαλεί.
Μονόφθαλμη και διόφθαλμη διπλωπία
Η πρώτη και σημαντικότερη διάκριση αφορά το αν η διπλωπία παραμένει όταν κλείνουμε το ένα μάτι.
Στη μονόφθαλμη διπλωπία, το διπλό είδωλο επιμένει ακόμη και όταν το άλλο μάτι είναι κλειστό.
Η αιτία εντοπίζεται συνήθως στο ίδιο το μάτι. Μπορεί να οφείλεται σε διαθλαστικά προβλήματα, όπως αστιγματισμός, σε καταρράκτη, σε ανωμαλίες του κερατοειδούς, σε έντονη ξηροφθαλμία ή σε παθήσεις της ωχράς κηλίδας.
Αν και ενοχλητική, η μονόφθαλμη διπλωπία σπανιότερα σχετίζεται με σοβαρή νευρολογική παθολογία.
Στη διόφθαλμη διπλωπία, το διπλό είδωλο εξαφανίζεται όταν κλείνουμε οποιοδήποτε από τα δύο μάτια.
Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα αφορά την ευθυγράμμιση και τη συνεργασία των ματιών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αίτια μπορεί να είναι πιο σύνθετα και να απαιτούν άμεση διερεύνηση.
Πώς περιγράφεται η διπλή όραση
Η διπλωπία μπορεί να είναι οριζόντια, όταν τα δύο είδωλα εμφανίζονται δίπλα-δίπλα, ή κάθετη, όταν το ένα βρίσκεται πάνω από το άλλο. Υπάρχουν και περιπτώσεις διαγώνιας απόκλισης.
Η κατεύθυνση της διπλωπίας δίνει σημαντικές πληροφορίες στον οφθαλμίατρο, καθώς σχετίζεται με τη λειτουργία συγκεκριμένων μυών και νεύρων.
Για παράδειγμα, μια οριζόντια διπλωπία συχνά συνδέεται με δυσλειτουργία του έξω ορθού μυός και του έκτου κρανιακού νεύρου. Η κάθετη μπορεί να σχετίζεται με διαταραχή του τετάρτου νεύρου ή με θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια.
Ποια είναι τα συχνότερα αίτια
Τα αίτια της διπλωπίας διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το αν πρόκειται για μονόφθαλμη ή διόφθαλμη μορφή.
Στη διόφθαλμη διπλωπία, ένα από τα συχνότερα αίτια σε μεγαλύτερες ηλικίες είναι η μικροαγγειακή ισχαιμία των νεύρων που ελέγχουν τους οφθαλμοκινητικούς μύες.
Παράγοντες όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και η αρτηριακή υπέρταση μπορούν να επηρεάσουν την αιμάτωση αυτών των νεύρων, προκαλώντας παροδική παράλυση και διπλή όραση.
Η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια αποτελεί επίσης σημαντικό αίτιο, καθώς η φλεγμονή και η διόγκωση των εξωφθάλμιων μυών περιορίζουν την κινητικότητα του ματιού.
Η μυασθένεια gravis, μια αυτοάνοση πάθηση που προκαλεί μυϊκή κόπωση, συχνά εκδηλώνεται με διπλωπία που επιδεινώνεται προς το τέλος της ημέρας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διπλωπία μπορεί να σχετίζεται με αγγειακά επεισόδια, φλεγμονώδεις νευρολογικές παθήσεις όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ανευρύσματα ή όγκους.
Αν και αυτές οι αιτίες είναι λιγότερο συχνές, η πιθανότητα ύπαρξής τους καθιστά απαραίτητη την προσεκτική αξιολόγηση.
Στα παιδιά, η διπλωπία συχνά σχετίζεται με στραβισμό. Ο εγκέφαλος μπορεί να «καταστείλει» τη μία εικόνα για να αποφύγει τη διπλή όραση, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αμβλυωπία αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.
Πότε η διπλωπία είναι επείγουσα
Η ξαφνική εμφάνιση διπλής όρασης, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από έντονο πονοκέφαλο, πτώση βλεφάρου, δυσκολία στην ομιλία, αστάθεια ή αδυναμία, αποτελεί λόγο άμεσης ιατρικής εκτίμησης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να αποκλειστούν αγγειακά ή νευρολογικά αίτια.
Επίσης, η διπλωπία μετά από τραυματισμό κεφαλής χρειάζεται άμεσο έλεγχο.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά με λεπτομερές ιστορικό. Ο οφθαλμίατρος θα διερευνήσει πότε εμφανίστηκε η διπλωπία, αν είναι συνεχής ή διαλείπουσα, αν επιδεινώνεται σε συγκεκριμένες θέσεις βλέμματος και αν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
Ακολουθεί πλήρης οφθαλμολογική εξέταση, έλεγχος της οπτικής οξύτητας και αξιολόγηση της κινητικότητας των οφθαλμών.
Οι δοκιμές κάλυψης (cover tests) και η μέτρηση με πρίσματα βοηθούν στον προσδιορισμό της απόκλισης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτείται απεικονιστικός έλεγχος με μαγνητική ή αξονική τομογραφία, καθώς και αιματολογικός έλεγχος, ιδίως όταν υπάρχει υποψία συστηματικής ή νευρολογικής νόσου.
Πώς αντιμετωπίζεται
Η θεραπεία της διπλωπίας εξαρτάται αποκλειστικά από την αιτία.
Στη μονόφθαλμη μορφή, η διόρθωση ενός διαθλαστικού σφάλματος με γυαλιά ή φακούς επαφής, η αντιμετώπιση της ξηροφθαλμίας ή η χειρουργική αφαίρεση καταρράκτη μπορεί να αποκαταστήσουν πλήρως το πρόβλημα.
Στη διόφθαλμη μορφή, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ρύθμιση σακχάρου και αρτηριακής πίεσης, θεραπεία θυρεοειδοπάθειας, φαρμακευτική αγωγή για μυασθένεια ή προσωρινή χρήση πρισματικών γυαλιών.
Σε περιπτώσεις επίμονης απόκλισης, η χειρουργική διόρθωση στραβισμού μπορεί να αποκαταστήσει την ευθυγράμμιση.
Σε μικροαγγειακές παραλύσεις, η διπλωπία συχνά βελτιώνεται μέσα σε λίγους μήνες, αλλά η παρακολούθηση είναι απαραίτητη.
Μπορεί να υποχωρήσει από μόνη της;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν οφείλεται σε παροδική μικροαγγειακή βλάβη, η διπλωπία μπορεί να υποχωρήσει σταδιακά.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοηθεί. Η πρώτη εμφάνιση χρειάζεται πάντα αξιολόγηση, ακόμη κι αν τα συμπτώματα βελτιωθούν.
Η διπλωπία είναι ένα σύμπτωμα που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
Μπορεί να οφείλεται σε απλές, διορθώσιμες αιτίες, αλλά μπορεί και να αποτελεί ένδειξη σοβαρότερης κατάστασης.
Η έγκαιρη εξέταση από οφθαλμίατρο επιτρέπει τη σωστή διάγνωση και την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.
Κάθε αλλαγή στον τρόπο που βλέπουμε είναι ένα μήνυμα του οργανισμού μας.
Η σωστή και άμεση αξιολόγηση είναι το πρώτο βήμα για την προστασία της όρασης και της γενικής υγείας.
